Cơ duyên thành lập

Trường Nhật ngữ Đông Du được thành lập trong khung cảnh bất ngờ, tại một buổi báo cáo trước Thành Ủy Tp Hồ chí Minh ngày 17/3/1991, về kết quả chuyến vấn động đầu tư cho Khu Chế xuất Sepzone (khi đó tôi đang tại chức Giám đốc) đầu năm 1991.

Cuối buổi báo cáo, khi được phỏng vấn về cảm tưởng khi trở lại xã hội Tư bản chủ nghĩa sau 17 năm xa cách (tôi về nước đầu năm 1974), tôi đã trả lời:…Tôi đã rất ngỡ ngàng thấy Việt Nam bị bỏ lại phía sau quá xa, nhất là so sánh với Thái Lan, nơi tôi đã dừng chân trên đường về nước. Không thể đuổi kịp thế giới với vài chục chuyên viên dẫu họ có ưu tú đến mấy đi nữa.

Phải đầu tư cả một thế hệ thanh niên cho sự nghiệp này. Cần phải củng cố nền giáo dục trong nước và đưa thật nhiều thanh niên đi du học ngoại quốc để bổ túc thêm những kỹ thuật, những kiến thức tiên tiến của thế giới…Và tôi cũng không quên tường thuật lại những gì tôi thấy tại Nhật Bản: Đó là hình ảnh những sinh viên Trung Quốc thấy trên đường phố Tokyo. Họ được chính phủ Trung hoa gửi sang Nhật du học, hàng chục ngàn người, một số ít có học bổng của Chính phủ Trung hoa (nhưng kim ngạch học bổng rất thấp, khoảng 100 Mỹ kim mỗi tháng, trong khi chi phí học tập và sinh hoạt khoảng 1.200 Mỹ kim /tháng), còn lại phần lớn là tư phí. Nhà nhà được Chính phủ Trung hoa khuyến khích gửi con đi ngoại quốc du học qua quan hệ họ hàng thân thuộc, qua tiền gia đình tự có, hay bằng chính khả năng của đương sự, như biết chữa bệnh, nấu mì, có sức khỏe,…bằng cách nào đó có thể du học được đều được chấp thuận cho xuất cảnh. Mỗi tỉnh đều có viên chức ngành giáo dục theo dõi việc học tập của sinh viên. Không chỉ có Nhật Bản mà khắp nơi trên thế giới, tại Hoa Kỳ, Canada, Âu châu, Úc châu, . . .đâu cũng có sinh viên Trung Quốc du học, mỗi nơi hàng chục ngàn người.

Tôi còn được nghe nói, ông cố vấn Đặng Tiểu Bình đã từng tuyên bố: Tất nhiên trong số những người đi du học sẽ có không ít kẻ choáng mắt trước cảnh phồn vinh của xã hội Tư bản, ở lại ngoại quốc, nhưng ông tin chắc rằng phần lớn họ sẽ trở về. (Và thực tế đã chứng minh rằng ông đúng. Phần lớn sinh viên Trung Quốc đi du học đã về, mang theo nhiều kiến thức và tư bản xây dựng nước Trung hoa ngày nay. Hội nghị các doanh gia Trung Quốc ở hải ngoại năm 2009 tại Tokyo cũng xác nhận điều này).

Một trong những người ngồi dự buổi báo cáo là ông Trần Hồng Quan, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo hồi đó. Tôi bị ông hỏi, liệu có thể đưa sinh viên Việt Nam đi Nhật du học hay không? Và thế rồi, tại ngay buổi báo cáo đã có quyết định cho ra đời một ngôi trường giảng dạy Nhật ngữ để lựa chọn những thanh niên ưu tú và chuẩn bị cho họ trước khi đi du học.

Trường Nhật ngữ Đông Du ra đời trong khung cảnh như vậy đó.