17.  (5)  PHÁ VỞ MỘT THỂ THỨC CHÍNH LÀ CÓ THỂ THỨC

Đây là câu chuyện khi tôi được nhờ làm ông mai trong buổi lễ kết hôn. Đến đoạn giới thiệu cô dâu chú rể. Thông thường người ta hay ca ngợi “Cậu ... thời học phổ thông là một học sinh rất ưu tú, cậu đã tốt nghiệp đại học ... Hiện nay cũng là một nhân viên xuất sắc đầy triển vọng của công ty ... ”

Trong lời giới thiệu của tôi, người nghe cũng đinh ninh “Ôi ! thế nào cũng bắt đầu bằng những câu tán dương khen ngợi”. Vì thế tôi quyết định phải phụ lòng kỳ vọng của họ.

-  À ! cậu ... đã tốt nghiệp trrường cấp ba ... với thành tích vô cùng xuất sắc, nhờ thành tích xuất sắc này mà cậu ấy đã đậu vào dự bị đại học ...

Nếu nói “nhờ thành tích xuất sắc” chắc chắn tên trường đại học sẽ xuất hiện tiếp theo, thế nhưng tôi lại nêu tên trường dự bị đại học, nên họ bị bất ngờ, và dự bị đại học có nghĩa là rớt đại học. Như vậy câu “nhờ thành tích xuất sắc” nếu thông thường là tốt, ở đây lại trở thành vô nghĩa. Bị bất ngờ như thế nên họ cười rộ lên.

Và dường như họ nghĩ về tôi “Ông mai này tếu quá”, trước tiên tôi đã thành công trong việc gây sự chú ý.

Tôi khá thân với chú rể, mọi việc trao đổi trước với chú rể rồi nên trong tiệc mừng cưới có giễu cợt chú rể chút đỉnh cũng không sao. Và tôi cũng đã nói trước với cô dâu chú rể nội dung câu chuyện tôi sẽ trêu chọc để họ chuẩn bị tinh thần. Cặp vợ chồng này về tuổi tác khá chênh lệch nhau, chú rể lớn tuổi hơn nên tôi nói.

Thực ra đây là lần đầu tiên tôi làm ông mai, với cương vị một ông mai tôi phải đứng ra ăn nói. Mà người mai mối nên nói cái gì tôi không biết nên tôi đi đến thư viện tìm đọc quyển “Tuyển tập các câu phát biểu của người mai mối”, trong đó đăng lời phát biểu thuộc nhiều tình huống, trong đó có cả tình huống chú rể hơn tuổi cô dâu nhiều tuổi.

Ở đây tôi đã lấy được tiếng cười của mọi người rồi, nhưng chỉ thế thôi thì chưa xong được nên tôi tiếp “Chú rể cho đến giờ vẫn sống độc thân là vì còn mơ đến một người yêu lý tưởng. Gặp được cô dâu đây hợp với ước mơ của mình nên họ đã quyết định đi đến hôn nhân”. Như vậy trêu chọc với chân ý ca ngợi cô dâu, nên dư vị những tràng cười của người nghe không có gì thất thố.

Nhiều người phát biểu trong tiệc cưới cũng muốn được mọi người cười vui như trường hợp của tôi. Đặc biệt trong lời phát biểu của bạn bè cô dâu chú rể, rất nhiều người vì muốn được như vậy nên họ lên sân khấu. Nhưng chính vì vậy mà lắm khi cũng xảy ra vấn đề.

Ví dụ, bạn của chú rể đứng lên phát biểu lại tiết lộ các quan hệ với phụ nữ của chú rể ngày xưa, mặc dù bị cự lại “Ôi ! chuyện đó xưa rồi” nhưng vẫn cố nói “ngày đó tụi mình cùng nhau đi chôm chỉa vậy mà bây giờ lại thành đạt như vầy ...”

Chuyện này rõ ràng là bất bình thường và chỉ mua lấy sự bất mãn mà thôi.

Nếu chúng ta trêu ghẹo chú rể ở một chừng mực nào đó thì được, còn đối với cô dâu cho dù một lời dè biễu chỉ để đùa vui cũng tối kỵ. Vì lễ cưới là một nơi rất trang trọng đối với người phụ nữ.

Cô phát thanh viên cùng tôi đảm trách chương trình phát thanh trên radio đi lấy chồng, tôi được nhờ nói mấy lời phi lộ trong lễ cưới. Đối tượng của cô ấy cũng là MC chương trình radio. Nên tôi đã nói thế này

-  Cô dâu là một phát thanh viên radio nên thính giả không biết mặt, nhưng lần đầu tiên khi gặp cô ấy tôi thấy cô ấy quả thật là một người đẹp. Hôm nay lần đầu được gặp chú rể tôi lại thấy chú rể quả là nhân vật chỉ dành cho đài phát thanh.

Điều này không phải chế nhạo, tôi muốn chú rể hiểu rằng tôi ca tụng “cô dâu là một người đẹp” nên tôi có những lời khen vòng vo như thế. Và kiểu phát ngôn như vậy có thể nói là chỉ đối với người trong giới phát thanh với nhau thôi.

Trong bất cứ sự việc nào cũng có cái gọi là thể thức của nó, phá vở thể thức đó một thể thức mới sẽ được hình thành.

Hơn nữa trong thể thức đó có cái giới hạn tối thiểu cần phải giữ. Như trong lời mở đầu tiệc cưới không được đem cô dâu ra làm trò cười, còn chú rể cho dù có trêu chọc một chút cũng được, nhưng tiết lộ đến mối quan hệ nam nữ ngày xưa, hay phê phán gia đình của họ là điều cấm kỵ.

Và quan trọng nhất là câu chuyện ta nói ra phải chân tình và đầy thiện ý. Trêu đùa, chọc ghẹo mà không có ẩn chứa tình cảm chỉ là những lời châm chọc cay nghiệt.

Biết cân nhắc như vậy chính là hành vi “Cảm nhận không khí hội trường”. Cách nói chuyện trong buổi tiệc chỉ toàn bạn bè thân mật khác với cách nói chuyện trong các nghi lễ mà các vị cán bộ trong công ty đứng thành hàng nghiêm túc.

18.  (6)  CÁI GÌ NÊN NÓI CÁI GÌ KHÔNG NÊN NÓI

Trong phát biểu tại lễ cưới tôi cũng đã từng có những suy nghĩ liều lĩnh.

Bây giờ mà trong lễ cưới vẫn còn có những phát biểu vể “Việc trân trọng ba chiếc túi” theo thông lệ xưa giờ. Câu chuyện về ba chiếc túi này rất nổi tiếng ai cũng biết cả.

Về ba cái túi này có rất nhiều loại như túi nhẫn nhịn, túi tiền, túi công ơn cha mẹ, túi tri thức, dạ dày...

Giũa vợ chồng có nhiều chuyện xảy ra, những lúc đó phải hết sức chịu đựng để đừng làm vỡ chiếc túi nhẫn nhịn. Và dù nói gì sức khỏe là quan trọng nhất, nên hãy ăn thật nhiều thức ăn ngon do vợ nấu, nhưng không được ăn nhiều quá, cần phải ăn uống điều độ. Phải trân trọng bố mẹ, người đã nuôi nấng cả hai khôn lớn nên người, nên phải đối xử tử tế với bố mẹ.

Người ta thường đem các chiếc túi này ra nói như thế.

Tôi thấy người nào đầu tiên nghĩ ra được chuyện này là người rất tài. Nhưng bây giờ nó đã lỗi thời rồi, người nghe sẽ nghĩ “Lại chuyện này nữa rồi”

Bất chợt trong đầu tôi thoáng qua một ý nghĩ nên tôi định nói “Người ta thường nói chuyện về “Việc trân trọng ba chiếc túi”, nhưng hôm nay tôi nghĩ không cần nói chuyện đó với hai bạn nhỉ”. Nhưng cũng may tôi kịp thời dừng lại không nói ra.

Rồi thì y như rằng đã xuất hiện một người lên nói câu chuyện đó.

-  Trong ngày vui hôm nay, tôi muốn giới thiệu với đôi bạn trẻ về “Sự trân trọng ba chiếc túi”, chiếc túi thứ nhất là ...

Ôi giật cả mình, toát cả mồ hôi lạnh may mà mình chưa nói ra câu ấy.

Nếu mà tôi cố thu phục người nghe bằng câu nói

-              Vào ngày như hôm nay, chắc chẳng ai lại đi nói cái chuyện xưa như trái đất ấy làm gì.

Thì bây giờ người ấy mất mặt quá. Chủ ý của tôi chắc chắn là tốt rồi, nhưng liều lĩnh quá.

19. (7) TRONG CUỘC HỌP NHÌN MẶT TỪNG NGƯỜI ĐỂ PHÁT BIỂU

Bạn có bao giờ nghĩ trong hội nghị mình nên phát biểu như thế nào chưa ? Ví dụ, bạn hãy tưởng tượng cảnh triển khai một kế hoạch trong hội nghị.

Điều dở nhất đó là thái độ thiếu tự tin. Giọng nói nhỏ, run run hoặc phát biểu một cách ngần ngừ không dứt khoát, cho dù nội dung bản kế hoạch có hay đi chăng nữa cũng không làm xao động người nghe.

Điều quan trọng nhất là phải có tự tin, nhìn mặt từng người từng người tham dự. Trước tiên là những vị chủ chốt, nếu trưởng phòng là cấp lớn nhất thì nhìn vào mặt trưởng phòng rồi từ từ nhìn sang những người khác, nhìn thẳng vào mặt từng người một nói như là gợi chuyện với họ. Nhìn mặt những người tham dự nên tất nhiên mình không thể nào cứ nhìn vào bản báo cáo của mình được. Nhưng nhìn vào văn bản chỉ là dừng lại một chút để xác nhận nội dung, hoặc giải thích nội dung mình đang nói nằm ở đâu thôi.

Để làm được việc này cần phải nắm thật chắc nội dung bài báo cáo của mình. Ngay trước giờ họp mới vội vàng tóm tắt nội dung thì rất nhiêu khê.

Nói như vậy tức là ta phải chuẩn bị kỹ trước.

Nghĩa là hành vi trình bày kế hoạch đã bắt đầu từ giai đoạn nghĩ ra kế hoạch. Nếu mình chỉ nghĩ cần phát biểu thật hay trong hội nghị thôi thì cũng không được.

Để có tự tin phát biểu phải nắm chắc bản kế hoạch, làm cho nó thành cái của mình đó là điều kiện tiên quyết. Nếu làm được như vậy ta mới không sợ sệt, dám tự tin nhìn mặt từng người phát biểu.