CHƯƠNG BA

GIAO TIẾP THUẬN LỢI

 

20.  (1)  KHỐNG CHẾ RỦI RO CỦA NHÓM  HÀI “BAKU SHOU MONDAI”

Khi nói chuyện với người khác, cái quan trọng ngang tầm với việc gây chú ý là ý thức khống chế rủi ro.

Nhóm BAKUSHO MONDAI như quý vị biết, đặc trưng của họ là trong câu chuyện trao đổi giữa hai người thì Ota Hikari đóng vai ngớ ngẩn, còn Tanaka Yuji xoay trở câu chuyện. Thực ra cái ngớ ngẩn và sự xoay trở của họ làm cho họ khống chế rủi ro rất tài tình.

Trong một chương trình truyền hình, khi tôi được cùng tham gia với họ có một pha như thế này.

Có một pha Ota trêu chọc nhân vật nổi tiếng, đề tài câu chuyện là tác phẩm “TOKYO TOWER”  của Lily Franky được dựng thành phim.

Câu chuyện đang diễn biến theo tình tiết là cái vai nầy do ông gì đó sẽ đóng, còn cái vai nầy do ... cuối cùng Ota chọc cười bằng câu:

-                 Và vai tháp TOKYO là của Wada Akiko nhỉ.

Lúc đó Tanaka ở ngay bên cạnh liền xen vào.

-                  Này cậu em ! Akiko đang xem chương trình này đấy.

Chỉ với câu nầy họ đã khống chế được sự rủi ro của mình.

Thế nghĩa là sao ? Wada là một nhân vật có tên tuổi trong giới nghệ sĩ. Nếu chế nhạo cô ta có thể là vấn đề lớn đấy, cần phải tránh. Nên Tanaka đã chêm vào câu đó.

Có vẻ như đã nói một câu không nên nói. Thế nhưng nhờ câu nói chêm đó nó thể hiện được thái độ “Ôi ôi ! Ota, không được nói như vậy đâu. Xin lỗi cô Wada nhé.”

Câu chọc cười cũng là câu xin lỗi – một lời biện hộ.

Đó một sự kiểm soát rủi ro tài tình, khéo léo.

 

21.   (2)  TRONG LỜI NÓI CÓ ẨN CHỨA TÌNH CẢM KHÔNG ?

Có những người nói gay gắt, cay độc vẫn không có vấn đề gì, có khi ngược lại còn hàm ý tốt. Còn có những người ác mồm ác miệng lại bị người ta ghét.

Sự khác biệt nằm ở đâu.

Tôi nghĩ đơn giản chỉ vì nó khác nhau ở tình cảm.

Không có tình cảm không thể nói mạnh, nói gay gắt được. Không có tình cảm mà nói mạnh nói gay gắt không chỉ gây tổn thương mà còn gây phản cảm và chuốc oán của người tiếp nhận nó.

Lúc phụ trách chương trình “TUẦN SAN TIN TỨC TRẺ EM” của đài NHK, tôi là người hay trêu chọc, chê bai các nhân viên trẻ, chắc cũng đã gây phản cảm với đám trẻ đó.

Thế nhưng, tôi nghĩ cũng là lời nói dù tôi có nói quá một chút chắc họ cũng không ghét lắm là vì tôi rất quý họ.

Rồi thỉnh thoảng đối diện nhau chân tình khen ngợi một câu, xúc cảm bất ngờ đó như một tác dụng phụ làm cho đối tác cảm kích đối với mình.

Căn bản là có chân tình với đối tác hay không, mối quan hệ tin cậy lẫn nhau có được xây dựng hay không ? chỉ bằng một lời nói như nhau nhưng qua biểu hiện của người nói, ấn tượng tạo ra cho đối tác thì khác rất nhiều.

 

22.  (3)  SAO CÓ THỂ TIẾP NHẬN LỜI CAY ĐỘC CỦA AYANO KOJI VÀ DOKU MAMUSHI ?

Trong các nghệ nhân, có rất nhiều người hành nghề châm biếm, như Bito Takeshi, Ayano Koji, Doku Mamushi. Có thể nói cả ba người không ai thua ai về miệng lưỡi cay độc.

Họ có bị người ta ghét không ? Nghe những lời cay nghiệt của họ có làm mình thấy bị tổn thương không ?

Tất nhiên cũng sẽ có người cảm thấy mình bị xúc phạm, nhiều khi họ nghĩ nói như thế là quá đáng. Nhưng chẳng phải có rất nhiều người hoặc nhiều trường hợp không cảm thấy chói tai vì những lời lẽ độc địa đó sao.

Ví dụ, Ayano Koji nói “Chỉ thất bại ở bộ mặt là đủ rồi” hoặc “Toàn người đẹp, nhưng chỉ đẹp từ cổ xuống thôi …”, những người bị nói thế họ cười xòa lên, chẳng ai nổi giận cả.

Tại sao ? một trong những lý do tôi nghĩ là vì họ hiểu rõ nhân cách của Ayano Koji, nói rõ hơn có lẽ cái ý nghĩ “Tôi yêu các bạn” của Ayano Koji đã truyền được sang cho người nghe và người xem.

Những câu như vậy nếu xuất phát từ câu chuyện thường ngày, chắc đã trở thành vấn đề lớn rồi.

Trong cơ quan làm việc nếu bạn nói với các nữ nhân viên “Em chỉ thất bại ở bộ mặt thôi là đủ rồi đó nha” thì điều đó có nghĩa là quấy rối tình dục.

Doku Mamushi cũng khá cay độc. Trong chương trình truyền thanh đại chúng, ông tuôn toàn những lời cay độc với các vị tuổi tác “Cái mụ gớm ghiếc này” hay “gần đất xa trời tới nơi rồi”, hoặc những câu đại loại như thế.

Thế nhưng đương sự bị nói không giận mà còn cười xòa, những người xung quanh cũng cùng cười theo. Trong trường hợp Doku Mamushi, cả người bị nói lẫn người chung quanh đều nhận ra đàng sau những lời lẽ ấy ẩn chứa một tình yêu thương.

Thêm vào đó, họ lại là người nổi tiếng nên tác động càng tích cực hơn. Ngược lại nếu là người bình thường mà nói vậy chắc chẳng tác động gì.

Có khi người bị nói lại nghĩ :

-        “Mình đã được Ông Kimimaro xuất hiện trên chương trình truyền hình đó lôi ra chế giễu” hoặc “Ông Mamushi người mà trên đài phát thanh lúc nào cũng phun ra những lời độc địa, hôm nay tới phiên mình được ông ấy nhắc đến.”

Ở đây có lẽ cần phải có một nhận thức vững vàng. Những nhà kinh doanh - không phải là người nổi tiếng nên đừng nghĩ sai lầm “Nếu khích bác như vậy, chắc đối tác sẽ mở lòng với mình” .

Ở những hàng quán khách hàng bình thường đến mua sắm mà nếu nói “Cái mụ gớm ghiếc này, mụ gần đất xa trời rồi” là sẽ gặp rắc rối đó. Không phải tiếp sau đó ta lại nói “Dầu gì cũng cám ơn nha” là người ta thông cảm cho đâu. Mình khác với ông Doku Mamushi. Nên bắt chước cũng phải thận trọng và nghiêm túc.

 

23.   (4)  VẤN ĐỀ TRONG PHÁT BIỂU CỦA MURAKAMI YOSHIAKI

Không chỉ ở những người làm nghệ thuật, có không ít người trở nên nổi tiếng và được ái mộ nhờ cách nói chuyện thẳng thắng. Ông Murakami Yoshiaki – người đã từng được người ta biết đến như một cổ đông ăn nói đến một thời điểm nào đó.

Nhưng thần tượng sụp đổ trong phút chốc do lời phát biểu như sau :

-          Tôi từng tự xem mình là một chuyên gia của những chuyên gia trên các sàn giao dịch chứng khoán, nên nếu chẳng may mà có vi phạm luật chắc cũng không sao ! Với tư cách là chuyên gia của các chuyên gia mà tôi nhận thức như vậy là quá hời hợt.

Ông Murakami vài giờ trước khi bị bắt do bị tình nghi vi phạm Luật giao dịch chứng khoán đã khẳng định như thế trong buổi họp báo ký giả. Chuyện này xảy ra vào tháng 6 năm 2006.

Hai lần tôi chứng kiến cuộc họp báo của ông Murakami này và ông Shohei Nozawa – giám đốc cuối cùng của công ty chứng khoán Yamaichi.

Ông Shohei Nozawa hết sức xúc động bậc khóc nói “Là tôi không tốt, chứ không phải các nhân viên không tốt”. Ông Murakami cũng nhận chuyện không tốt là do chính bản thân mình.

Buổi họp báo của ông Shohei Nozawa bị phía hải ngoại phê phán nặng nề. Nào là lãnh đạo của một công ty không được có phản ứng tình cảm như thế, hoặc với tư cách một nhà kinh doanh mà cho người ta thấy nước mắt như thế là thất cách. Thế nhưng trong nước lại có rất nhiều người đồng tình, nên họ ủng hộ cho việc tái bổ nhiệm nguyên giám đốc nầy.

Khi xem buổi họp báo của ông Shohei Nozawa người ta thấy ông này không phải cố ý tỏ thái độ như thế, và họ cảm nhận được sự đáng mến về mặt nhân cách của ông ta. Còn qua phát ngôn của ông Murakami, người ta thấy rõ ý đồ thao túng dư luận của ông ấy. Tự nhận một mình mình xấu, để tranh thủ thiện cảm, sự đồng tình và ấn tượng tốt.

Nếu chỉ một mình mình không tốt, sẽ có thể bảo vệ được nhân viên cấp dưới, kéo theo Quỹ Murakami tiếp tục tồn tại.

Trong bối cảnh mà ông Murakami nói “Việc làm xấu này chỉ mình tôi” có lẽ cũng đã có sự tính toán có ý đồ trong đó rồi.

Vì khi bị phía kiểm sát chất vấn “Anh đã nghe thông tin từ nội bộ phải không ?”, ông trả lời “Vâng” là ông muốn nhấn mạnh mình không cố ý phạm tội.

-        Nếu nói là xấu, về mặt hình thức nó xấu thật, tôi cam chịu trói mình nhận tội. Nhưng bản thân tôi không hề cố ý làm chuyện xấu đó.

Chủ yếu ông ta đã nói như thế.

Việc thao túng dư luận của ông ta dường như đã thành công đến nửa chừng.

Bị người ta thấy được đây không phải sự thật tâm tự vấn bản thân mình mà là những ngôn từ có tính toán nên ông ta đã thất bại.

Vì vậy, trong lúc cuộc họp báo còn đang tiếp tục thì bất chợt ông ta nói “Việc quý vị ghét tôi phải chăng là vì tôi kiếm được quá nhiều tiền, kiếm được đến những hai trăm tỉ yên cơ mà ?

Với lời phát biểu như vậy, thiện cảm dành cho ông ta chắc chắn mất đi.

Trong bầu không khí khi mọi người có vẻ như thông cảm.

-        Ừ nhỉ. Với tư cách một cổ đông ăn nói, cũng có phần mở màn thời đại. Đôi khi vô tình lỡ vi phạm luật pháp, chứ đâu phải muốn làm chuyện xấu. Nếu bị xử như thế thấy tội quá.

Thì lại chùn xuống vì những lời lẽ như vậy.

 

24. (5)  CÓ NGƯỜI THÀNH CÔNG ĐƯỢC YÊU THÍCH – NGƯỜI THÀNH CÔNG BỊ GHÉT BỎ

Ở Nhật Bản vẫn còn “Tội nhục nhã”.

Đó là cái bầu không khí, cái tâm trạng, cái cảm giác của nhiều người thấy có cái gì đó không phải là vi phạm luật pháp, mà giống như là nhục nhã.

Vì câu ông Murakami nói “Kiếm được quá nhiều tiền” nên ông mắc “tội nhục nhã” này. Nói rõ hơn  “Tội kiếm tiền quá dễ dàng”, nghĩa là “Kiếm tiền quá dễ nên đáng xấu hổ”

Đây không phải lý lẽ mà là cảm tình của quần chúng.

Cho dù không vi phạm pháp luật, nhưng người hay hành vi nhục nhã này sẽ bị lên án. Khuynh hướng đó ở Nhật vẫn còn.

Ông Murakami nên làm thế nào để đừng bị nói là “nhục nhã” ? Ông ta nửa phần đầu cứ ngỡ đã tìm được thiện cảm quần chúng thì phải làm sao để tăng thêm phần thiện cảm đó ? Theo tôi nghĩ lẽ ra ông nên nói như vầy.

-        Tôi đang giữ đồng tiền quý giá của tất cả quý vị, nên cố gắng làm việc để làm tăng số tiền đó lên. Trong quá trình đó tôi đã đầu tư những đồng tiền này thật ý nghĩa, và nhờ những khoản tiền đầu tư đó đã hổ trợ tốt cho nền kinh tế Nhật Bản. Tôi tự hào rằng dù là nhỏ nhoi nhưng tôi đã vận dụng hiệu quả đồng vốn vào việc hổ trợ xây dựng lại những công ty gặp khủng hoảng. Và dù sau này tôi vẫn muốn được làm như thế.

Đầu tiên là mình phải làm cho người ta hiểu cái giá trị tồn tại mang tính xã hội của công ty mình.

Rồi từ đó, ví dụ lại nói tiếp.

-        Chuyện mà tôi có phần nào vi phạm luật pháp thì tôi chân thành nhận tội, và sẽ nghiêm khắc với bản thân để đừng phải sa chân lần nữa. Dù thế nào đi nữa cũng vì chuyện nầy, với trách nhiệm của một nhà kinh doanh tôi xin từ chức đại diện cho quỹ .

Đại loại những lời lẽ như thế, trên cơ sở mình nhận chịu tội lỗi, và nếu nói rõ mình sẽ chịu trách nhiệm thì các ký giả khó mà khai thác sâu hơn.

Nếu ở Mỹ có lẽ Murakami không cần có thái độ như vậy. Vì Mỹ là “Xã hội kẻ kiếm được nhiều tiền là kẻ mạnh”. Là cái xã hội tôn vinh “Việc kiếm nhiều tiền”

Nhưng Nhật Bản lại khác, những người kiếm được tiền sẽ gặp hai phản ứng.

Thứ nhất là “Ganh tị”

Phản ứng nầy lành mạnh vì đàng sau nó là tâm trạng mong muốn được như vậy, và người ta sẽ nổ lực nhiều hơn.

Vấn đề nằm ở phản ứng thứ hai. Đó là sự “ranh ma”

-        Cái gì ? thằng đó kiếm nhiều tiền mà mày nghĩ tốt hả, chẳng phải đồ ranh ma hay sao ?

Nghĩ như thế rồi muốn ngáng chân người ta lại. Việc này có thể gọi là tị hiềm.

Đây không phải là một phản ứng tốt, và tôi rất ghét thái độ đó. Nhưng đó là thái độ mà rất nhiều người Nhật ít nhiều có nó.

Ở Nhật Bản có một khía cạnh của “xã hội tị hiềm” nên cho dù mọi chuyện đều thuận lợi đi nữa, nhưng nếu ta phát biểu thận trọng với những tị hiềm đó mới là người khôn ngoan.

Cũng giống như vậy, thành tích vẻ vang, sự nghiệp thành công nhưng có người được mến mộ, có người bị quên lãng.

Sự khác biệt này tôi nghĩ phụ thuộc vào việc ta có khiêm tốn hay không hoặc phụ thuộc vào mức độ khiêm tốn.

Thậm chí có những người được yêu mến là những người nhờ cật lực làm việc mới có được thành công, nhưng họ vẫn luôn phải khiêm tốn, và nghĩ rằng “Nhờ có mọi người nên tôi mới có được ngày hôm nay”.

Còn những người bị người ta quên lãng đi thường là những người có khuynh hướng cho rằng “Nhờ tài năng xoay trở của tôi mà tôi có được ngày nay. Sao ? thấy tôi phi thường không ?”

Con người là một động vật sống theo xã hội. Trong bối cảnh đạt được thành công, chắc chắn phải có sự hợp tác từ nhiều người, nên là một thành viên trong xã hội cần phải có tinh thần “Nhờ sự giúp đỡ của mọi người nên …”